Niet vanzelfsprekend.
Oproep tot een agenda voor mondelinge taalvaardigheid in het primair onderwijs.
Bijna een derde van de leerlingen verlaat de basisschool zonder dat ze goed een gesprek kunnen voeren over een alledaags onderwerp. In het speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs is dat aandeel ruim zestig procent. Dat schreef de Inspectie van het Onderwijs in december 2025, in het peilingsonderzoek mondelinge taalvaardigheid 2023-2024. De spreekvaardigheid is in alle drie de onderwijssoorten gedaald sinds de vorige peiling.
In Engeland werkt Voice 21 al tien jaar aan een schoolnetwerk rond oracy, met instrumenten en gedeelde aanpak — eind 2025 adviseerde de Curriculum and Assessment Review dit ook formeel te verankeren. Wij willen in Nederland aan een vergelijkbare beweging bouwen.
We kiezen bewust voor een ontwikkelproces in plaats van een snelle oplevering. De kracht van een agenda staat of valt met het draagvlak. We beginnen met een veldverkenning naar bestaande initiatieven in Nederland en het buitenland. In de eerste maanden werken we met de kerncoalitie en met leraren aan een gedeelde diagnose en taal. Daarna volgt een conceptagenda, een brede consultatieronde, en ten slotte de lancering met ondertekening en een eerste actieagenda.
(foto: Martijn van der Grient)
Mondelinge taalvaardigheid is niet vanzelfsprekend. Dat dit in het basisonderwijs zou moeten veranderen, is voor ons wel iets dat geen verdere uitleg behoeft.
Meer weten of actief meedenken?
Voorlezen in Papiamentu, Papiamento of Spaans? Kan!
Het Erasmus+ project Stimulating Adventures for Young Learners (SAYL) heeft tien leuke, spannende en inspirerende verhalen ontwikkeld in tien talen: Nederlands, Engels, Turks, Marokkaans-Arabisch, Arabisch, Oekraïens, Maltees, Duits, Pools en Noors.
De digitale prentenboeken zijn ontworpen op basis van de multimedia-leertheorie. Multimediale elementen — zoals geluiden, subtiele camerabewegingen en animaties — brengen de verhalen tot leven en ondersteunen kinderen actief bij het begrijpen van de tekst. Voor kinderen die zonder begeleiding van een volwassene lezen, is in alle talen een professionele voice-over beschikbaar.
De boeken zijn gratis toegankelijk en eenvoudig te lezen op telefoon, tablet of computer.
In een vervolgproject, gecoördineerd door Vinci, zijn de boeken bovendien vertaald naar Papiamento, Papiamentu en Spaans, en zijn vijf nieuwe, aansprekende prentenboeken ontwikkeld.
Over het gebruik en de effecten van SAYL zijn inmiddels diverse rapporten en wetenschappelijke publicaties verschenen. Deze laten zien hoe digitale meertalige boeken een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de leesontwikkeling van jonge kinderen.
Pageturner in Didactief
Vinci is kritisch over educatieve programma's voor ouders. Met de doelstellingen is niet zoveel mis, maar veel aanpakken lijken te zijn gebaseerd op wensdenken. 'Het verstrekken van boekkoffertjes aan de doelgroep en de veronderstelling dat die zich nog diezelfde avond gretig op Nijntje stort, is naïef'. Het programma Pageturner kiest voor een andere benadering, gebaseerd op wetenschappelijke inzichten. Onder andere uit de gedragswetenschap. Tijdschrift Didactief publiceerde daarover dit artikel. Education Lab doet volgend schooljaar onderzoek naar de effecten van Pageturner. Eerder deden Oberon Onderzoek en Advies, Kohnstamm Instituut en Jeanet Bus dat.
Paul Leseman, sinds kort emeritus hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit Utrecht, treedt toe tot Vinci.
Paul heeft een gewaardeerde loopbaan achter de rug aan verschillende universiteiten, waarvan de laatste 22 jaar als hoogleraar in Utrecht met bijzondere aandacht voor de vroege ontwikkeling, opvoeding en educatie van kinderen, gericht op taal en meertaligheid, rekenen, executieve functies, zelfregulatie en creativiteit. Zijn onderzoek is veel geciteerd en is van invloed geweest op beleid en praktijk in voor- en vroegschoolse educatie en kinderopvang in Nederland en daarbuiten. De laatste jaren richt Paul zich vooral op vraagstukken rond organisatieprocessen, stelselontwerp en bestuur van voorzieningen voor opvang en onderwijs zowel in nationaal verband, in samenwerking met kinderopvanghouders, schoolbesturen en gemeenten, als in internationaal verband, voor de OESO en enkele Europese landen.
Deze lijn van werk zal Paul, in de context van Vinci, de komende jaren voortzetten. In samenwerking met het SterkVVE netwerk, met subsidie van NRO, zullen actieonderzoeken worden gestart om de kwaliteit van de lokale systemen van voor- en voorschoolse opvang en educatie te versterken.